ÜNİTE – 4 KAMU HARCAMALARININ
ARTIŞI 

KAMU HARCAMALARININ ARTIŞ NEDENLERİ 

A- Kamu Harcamalarının Görünürdeki Artış Nedenleri 

1-Paranın Satın Alma Gücündeki Azalma

 •Paranın değerinin düşmesi kamu harcamalarının rakamlarının görünüşte şişmesine yol açmaktadır.

•Kamu harcamalarının gerçek değerlerinin öğrenilmesi için fiyat endeksleri yöntemi kullanılır.  

2-Bütçe Yöntem Ve Tekniğindeki Değişmeler 

•Bütçe dışı bırakılan bazı harcamaların bütçeye alınması

•Devlet gelirleri toplanırken,bunun toplanabilmesi için yapılan harcamaların toplanan gelirden düşülerek gelirlerin net veya safi miktarının yazılması yerine toplanan gelirlerin gayrisafi olarak yazılması ve giderlerin ayrıca görülmesi yönteminin benimsenmesidir.

3-Devlet Sınırlarının Ve Nüfusunun Değişmesi 

•Devlet sınırlarının genişlemesi ve yeni nüfus katılması kamu harcamalarının artmasına neden olmaktadır.

•Bu artış kişi başına artış olmamakta sadece nüfusun büyümesine bağlı bir artış olmaktadır. 

B-Kamu Harcamalarının Gerçek Artış Nedenleri 

1-Savaş Ve Savunma Harcamalarındaki Artış

Savaş harcamaları ve savunma giderleri bütün devletlerin bütçelerinde önemli yer tutmaktadır. Bu harcamalar savaş zamanında devlet bütçelerinin yüzde seksenine ulaşmaktadır. 

2-Teknik Ä°lerlemeler

Teknik alanlardaki ve teknolojideki ilerlemeler devletin görevlerini ve harcamalarını zorunlu olarak arttırmaktadır. Örneğin, motorlu taşıt araçlarının gelişmesi devletin daha fazla yol inşa etmesini zorunlu kılar. 

3-Nüfus Artışı

Nüfus artışı; eğitim, sağlık, ulaşım, konut vb. hizmetlerin artışını da beraberinde getirdiğinden, kişi başına düşen kamu harcamaları da buna bağlı olarak artmaktadır.

 4-Devlet Anlayışında Meydana Gelen Değişmeler

•Sosyal devlet anlayışının kabul görmesi, devletin, sosyal sigortalar, issizlik sigortası, emekli sandıkları, halk sağlığı, konut edindirme faaliyetleri gibi yeni görevlerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur.

•Devletin, ekonominin tam çalışmasını sağlamak, fiyat istikrarını oluşturmak gibi nedenlerle ekonomiye yaptığı müdahaleler de, kamu harcamalarında artışlara neden olur.       

KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINI AÇIKLAMAYA YÖNELİK YAKLAŞIMLAR 

A.Wagner’in Kamu Harcamaları Artış Yasası

19.yüzyıl da A. Wagner tarafından ortaya atılmış bir yasadır. Wagner, kamu harcamalarının milli gelirden daha hızlı arttığını ve kamu harcamalarındaki artışın kamu faaliyetlerindeki artışın bir sonucu olduğunu ileri sürmüştür.Wagner’e göre kamu harcamaları ekonomik ve sosyal gelişmeyle birlikte artmaktadır.Wagner yasası, kamu malı talebinin gelir esnekliği birden büyük olduğunu, yani kişi başına düşen gerçek gelirde bir birim artış, kamu malı talebinde bir birimden büyük bir artışa neden olduğunu söyler 

B- Peacock Ve Wiseman’n Sıçrama Tezi

Sıçrama tezi; kamu harcamalarının kısa dönemde göstermiş olduğu dalgalanma ve değişiklikleri inceleyerek, harcamanın genel seyrini açıklamaya çalışmaktadır. Bu teze göre kamu harcamalarının artış nedenini, savaş ve buhranlar sonucu vergilerin arttırılmasıdır. Vergilerdeki artış nedeniyle savaş sonrası sivil kamu harcamaları, tekrar savaş öncesi düzeyine dönememektedir. Böylece savaş bittiği halde halkın savaş öncesi vergi yükü ile savaş sonrası vergi yükü aynı kalmamaktadır. 

C- Kamusal Tercihler Kuramı

Kamu harcamalarındaki artışı, politik süreç (kolektif karar alma süreci) ile açıklamaya çalışan bir kuramdır. Bürokratların fayda ve oy maksimizasyonu amacıyla kamu harcamalarının artmasına neden olduğunu söylemektedir.  

•   Niskanen Modeli

Bu modele göre, bürokratların ürettikleri hizmetlerin tek alıcısı hükümettir. Hükümet ise bu hizmetleri yalnızca bürokratlardan sağlayabilmektedir. Bu karşılıklı tekel ilişkisi yüzünden bürokratların daha fazla güç ve prestij sağlama çabaları kamu harcamalarını arttırmaktadır. 

• William Baumal’ın Dengesiz Büyüme Hipotezi               

Dengesiz Büyüme Hipotezi�nde, kamu harcamalarının artışını, verimlilik artışı olmaksızın Kamu kesiminin üretim fonksiyonunda kullanılan girdilerin fiyatlarda ortaya çıkan artışlardan kaynaklanabileceğini söyler. 

D- Kalkınma Modelleri

Musgrave ve Rastow, kalkınma süreci ile kamu harcamalarının artışı arasındaki ilişkiyi kurmaya çalışırlar. Musgrave savunma harcamaları dışındaki kamu harcamalarının, milli gelirle oranlı olarak istikrarlı bir artış göstermektedir. 

Onlara göre kalkınma aşamaları:

İlk Aşama: Kamu harcamalarının toplam yatırımlar içerisindeki payı oldukça büyüktür. Örneğin; yollar, ulaştırma sistemleri, sulama sistemleri vb. harcamalar

Gelişmenin orta aşamasında;  kamu kesimi yatırım malı arz etmeye devam eder ancak bu kez özel yatırımları tamamlayıcı nitelikte mal ve hizmet üretir. 

Gelişmenin olgunlaşma aşamasında; harcamalar alt yapı yatırımlarından, eğitim, sağlık, kültür vb. refah hizmetlerine doğru kaymaktadır 

Gelişmenin son aşamasında ise, gelir düzeyinin korunması, refahın yeniden dağılımı için yapılan harcamalar ön plana çıkmaktadır.